spot_imgspot_img

İki yılda dünyada 15 milyon insan hayatını kaybetti! Covid-19 bize yeni pandemiler için ne öğretti?

class=”medyanet-inline-adv”>

Covid-19 pandemisinden uzun zaman içinde sıyrılıp mikrop evveli yaşamımıza dönüyoruz. Şekil bu şekilde olunca geride bıraktığımız günlerde Yerküre Sıhhat Örgütü’nün (DSÖ) açıklamış olduğu kimi zaman veriler daha da ilginçleşiyor.

DSÖ’nün taze tahminlerine nazaran, 1 Ocak 2020 ile 31 Aralık 2021 içinde pandemi dünya genelinde ortalama 15 milyon ölüme yol açtı. DSÖ bu rakamı ‘fazla vefat’ olarak tanımlıyor. Fazla vefat verilerine bir tek pandemi ile enfekte olup yaşamını kaybedenler içinde değil; pandemi nedeniyle meydana gelen sıhhat krizlerinin, hastane doluluklarının ve tanısı geciken hastalıkların da bu rakama tesir ettiğinin altı çiziliyor. Kısaca pandemi yerküre çapındaki vefat sayısını direkt oldukları şeklinde dolaylı yoldan da etkileyerek artmasına niçin oldu.

Şu anda DSÖ’ye bildirilen yasal global vefat oranı 6.249.700.

DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, “Bu iç karartıcı veriler yalnızca pandeminin etkisine dikkat çekmiyor. Bununla birlikte bütün ülkelerin krizler esnasında temel hizmetlerini sürdürebilecek daha dayanıklı sıhhat sistemlerine yatırım yapma ihtiyacına da belirti ediyor” diyor.

class=”medyanet-inline-adv”>

ÖLÜMLERİN BÜYÜK KISMI ORTA GELİRLİ ÜLKELERDE

DSÖ hem Covid testinin hem de vefat kayıtlarının düzensiz oldukları orta gelirli ülkelerin, pandeminin ilk iki senesinde fazla ölümlerin yüzde 81’ini oluşturduğunu, yüksek gelirli ülkelerde bu oranın bir tek yüzde 15 bulunduğunu söylemiş oldu.

Pandeminin ilk iki senesinde yaşanmış olan fazla ölümlerin yüzde 84 şeklinde büyük bir bölümü Güneydoğu Asya, Avrupa ve ABD’de yoğunlaştığı, hem de fazla ölümlerin yüzde 68’inin global olarak ikisi ABD, Hindistan ve Rusya da içinde olmak suretiyle bir tek 10 ülkede gerçekleştiği duyuruldu.

Fazla vefat oranı, direkt (rahatsızlık sebebiyle) yada dolaylı olarak (pandeminin sıhhat sistemleri ve cemiyet üstündeki tesiri sebebiyle) Covid-19 ile ilişkili vefatları içeriyor. Daha ayrıntılı anlatmak gerekirse; fazla vefat olarak tanımlanan kavram, Covid-19 ile enfekte olup yaşamını kaybedenlerin beraber, ileri acil hususlar, kronik rahatsızlıklar ve pandeminin stresiyle şiddetlenen depresyon (çöküntü), anksiyete yada bağımlılık şeklinde davranışsal sıhhat sorunları sebebiyle iyileştirme göremedikleri amacıyla ölen kişilere kapsıyor.

ABD’de direkt pandemi kaynaklı vefat sayısı 1 milyona yaklaşıyor. Bu adet, pandemik dalgalanmalar esnasında sıhhat sistemlerine fazla ağırlık bindiğinde iyileştirme görmedikleri amacıyla ölmüş olabilecek bireyleri içermiyor, bir tek direkt rahatsızlık nedenli vefat edenleri yansıtıyor.

Virginia Commonwealth Üniversitesi Tıp Fakültesi Cemiyet ve Sıhhat Merkezi’nin fahri direktörü ve kıdemli danışmanı Steven H. Woolf, “Yüksek gelirli memleketler içinde ABD, vefat oranı yönünden en kötüsüne haiz. Pandemiyi ele alma tipimiz sebebiyle orantısız derecede yüksek fazla vefat yaşadık” diyor.

class=”medyanet-inline-adv”>

ÖLÜM ORANI ERKEKLERDE DAHA FAZLA

DSÖ’nün 24 aylık döneme ilişkin vefat oranı tahminleri, yaş ve cinsiyete nazaran dağılımı da içeriyor. Sridhar, “Global vefat oranının baylarda kadınlardan daha yüksek bulunduğunu bulduk. Oranlar yüzde 57’ye yüzde 43 olarak bölündü” diyor.

Ölümlerin yaşlılarda daha çok yaşandığı da raporda içeriyor. Covid-19 pandemisi sırasındaki fazla ölümlerin yüzde 82’sinin 60 yaş ve üstünde gerçekleştiği tahmin ediliyor.

Çok vefatlar, daha evvelki yıllara ilişkin datalara dayanarak, meydana gelen vefat sayısı ile pandeminin yokluğunda muhtemel adet arasındaki fark olarak hesaplanıyor.

‘BULAŞTIĞINI DAHİ BİLMEDEN VİRÜSTEN ÖLEN İNSANLAR OLABİLİR’

Washington Üniversitesi’nde istatistik profesörü olan Jon Wakefield, “Vefat oranlarında bildirilen fazlalığın, malum Covid-19 ölümlerinin 2,75 katı olması şaşırtıcı” diyor ve ekliyor:

class=”medyanet-inline-adv”>

“Formel olarak bildirilen Covid-19 vefatları ile DSÖ’nün fazla vefat tahmini arasındaki uçuruma çeşitli etmenler destekde bulunuyor. Pandemi testinin yaygın olarak bulunmadığı yerlerde, insanoğlu bulaştığını dahi (ökeli) bilmeden virüsten ölmüş olabilir. Öte taraftan kimi zaman memleketler vefatları yakından takip etmiyor. DSÖ’ye Covid-19 vefatları üzerinde rastgele veri sağlamayan memleketler bulunuyor.”

İki yılda dünyada 15 milyon insan hayatını kaybetti Covid-19 bize yeni pandemiler için ne öğretti

KISITLAMALARI REDDEDEN İSVEÇ EN DÜŞÜK ÖLÜM ORANINA SAHİP

DSÖ’nün taze rakamlarında vurgulayan diğer bir ayrıntı ise İsveç oldu. İsveç’in Covid-19 pandemisi sırasındaki vefat oranı, ülkenin katı karantina kuralları yapmayı reddetmesine karşın Avrupa’nın en düşükleri içinde içeriyor. Pandeminin ilk kademelerinde mecburi bir kapanmaya direnmekle eleştirilen ülkede şahıs başına düşen vefat sayısı Avrupa’nın çoğundan daha azca.

class=”medyanet-inline-adv”>

2020 ve 2021’de memleket, 100.000’de averaj 56 fazla vefat oranına sahipti. Bu oran İngiltere’de 109, İspanya’da 111, Almanya’da 116 ve İtalya’da 133’e oldu.

İsveç’teki vefat oranlarının düşük olmasının bir sebebinin de düşük aşırı kiloluluk sayıları oldukları düşünülüyor. Sağlam pandemi seyri amacıyla mühim bir riziko etmeni olan aşırı kiloluluk, İsveç’te azca rastlanan bir sıhhat problemi. İyi kaynaklara haiz bir sıhhat sistemi olan İsveç’te, düşük aşırı kiloluluk oranları da Covid-19 kaynaklı yaşanmış olan ölümlerin bir hayli ülkeye nazaran azca olmasında mühim bir rol oynadı.

Edinburgh Üniversitesi global ahali sıhhati başkanı Devi Sridhar, “İsveç’deri alınacak ders, nüfusunuzun sağlığına yatırım yapmak ve daha azca eşitsizliğe haiz olmaktır” diyor.

İki yılda dünyada 15 milyon insan hayatını kaybetti Covid-19 bize yeni pandemiler için ne öğretti

Grafik: Harun Elibol

SIKI KURALLARI REDDEDEN İNGİLTERE DE DÜŞÜK ÖLÜME SAHİP

İngiltere’nin de taze datalara nazaran, İspanya, Almanya ve İtalya’dan daha düşük bir ‘fazla vefat’ oranına haiz oldukları görülüyor. Bu da çok garip bir ayrıntı bundan dolayı İngiltere bilhassa pandeminin başlarında sıkı tedbirleri reddetmiş, ‘sürü bağışıklığı’ yapmaya çalışmıştı.

class=”medyanet-inline-adv”>

Uzmanlar bu neticelerin, uygulanan sıkı karantinaların tek başına Covid-19 ile çabalamada başarıyı belirlemediğini gösterdiğini söylüyor.

AŞILAMA PERFORMANSI BURADA DEVREYE GİRİYOR

Devi Sridhar, “İngiltere’nin pandemi karşısındaki ilk tepkisi ‘zayıf’ olsa da ülkenin aşılamada bir hayli mekandan daha iyi başarım göstermesi genel olarak daha düşük fazla vefat oranına haiz olmasına destekde bulunmuş oldu” diye konuşuyor.

Southampton Üniversitesi’nden inceleme görevlisi Dr. Michael Head de, “Pandemi esnasında İngiltere’de önlenebilir oldukca çok vefat yaşandı. Bununla beraber, güçlendirici dozlar da içinde olmak suretiyle aşıların çabuk kullanıma sunulması da bir hayli ölümün önüne geçti” diyor ve ekliyor:

“İngiltere pandemi nihayet olasıca fazla vefat oranı şeklinde pandemik başarımı ölçen çeşitli metriklerde orta sıralarda mekan alacaktır.”

Avustralya, Taze Zelanda ve Japonya da içinde olmak suretiyle kimi zaman memleketler aslen 2020 ve 2021 yıllarında beklenenden daha azca vefat bulunduğunu öne sürerek olumsuz fazla vefat oranları duyurdu. Uzmanlar, yasal rakamlarla fazla vefatlar arasındaki global eşitsizliğin sürpriz olmadığını, pandemiden ilkin bile dünya genelinde 10 ölümden ortalama altısının rapor edilmediğini söylüyor.

HİNDİSTAN’DA TAHMİNİ ÖLÜM 10 KAT DAHA FAZLA!

Pandemiden en oldukca etkilenen ülkelerin başlangıcında Hindistan’ın geldiğini biliyoruz. DSÖ, 2021 baharında Delta varyantı tarafınca kelimenin tam anlamıyla harap olan ülkenin, 4,7 milyon ile yerküre çapındaki bütün ölümlerin neredeyse üçte birini yaşadığını deklare etti. Hindistan tarafınca açıklanan yasal vefat rakamı ise 482 bin idi.

Kısaca DSÖ’ye nazaran, ülkede yaşanmış olan vefat oranı yasal olarak bildirilenin 10 katı çok.

Hindistan ise DSÖ’nün bu tahminini reddetti. Sıhhat Bakanlığı’ndan meydana getirilen izahta, DSÖ tarafınca kullanılan veri toplama sisteminin ‘istatistiksel olarak sağlam ve bilimsel olarak sorgulanabilir’ oldukları açıklandı.

Bir önceki yıl koronavirüsün Delta varyantının üzücü dalgası, hastanelerin dolması, taze rahatsız hasta alınamaması ve oksijen kıtlığı yaşanmasına neden olarak Hindistan’ın aslına bakarsan düzensiz olan sıhhat yapısını tümüyle bozmuştu.

Ülkede husus öyleki bir şekil almıştı ki, ölüler otoparklarda yakılmaya başlandı, Ganj Nehri’nde yüzen cesetler bulunmuş oldu.

İki yılda dünyada 15 milyon insan hayatını kaybetti Covid-19 bize yeni pandemiler için ne öğretti

2020’YE AİT RAKAMLAR PAYLAŞILDI: ÖNCEKİ İKİ YILA GÖRE YÜZDE 11 ARTTI

Bu hafta Hindistan hükümeti, 2020 yılına ilişkin vefat datalarını gösterime sundu. Veriler, evvelki iki yıla kıyasla o yıl ölümlerde yüzde 11 artma gösteriyordu.

Toronto Üniversitesi’nden epidemiyolog Prabhat Jha, “Nihayet Yerküre Sıhhat Örgütü rakamlarına redetmek etmek yerine sonucları doğruladılar. Öteki memleketler kaydedilen ve yaşanmış olan vefatlar içinde bir oran fark olacağını kabul ederken, Hindistan’dan gelen geri dönüşün mühim bir kural dışı bulunduğunu düşünüyorum” diyor.

DSÖ danışma grubunun üyesi olan Ariel Karlinsky, örgütün Hindistan’dan datalarını zaman süresince paylaşmasını istediğini sadece ülkenin bunu yapmadığını söylüyor.

RAKAMLAR ULUSLARARASI UZMANLAR İLE DERLENDİ

DSÖ sayıları, verilerin noksan oldukları toplamları kestirmek amacıyla ulusal ve mahalli bilgilerin beraber istatistiksel modellerin bir kombinasyonunu kullanarak aylardır veriler üstünde çalışan internasyonal uzmanlardan meydana gelen bir açık oturum tarafınca derlendi.

DSÖ’den Dr. Samira Asma, “Rakamlar kimi zaman tartışmalı olsa da Covid-19 şimdiden mühim bir mevzusu aydınlattı. Hedefimiz her ülkenin sağlam nezaret ve veri informasyon sistemlerine haiz olması ve bu mümkün” diyor.

Uzmanlar, pandeminin bedelini, daha evvelki internasyonal acil sıhhat durumlarıyla tam olarak kıyaslamanın güç bulunduğunu söylüyor. Mesela, İspanyol gribi amacıyla vefat tahminleri, global nüfusun o dönemlerde oldukca daha azca olmasına karşın 20 milyondan 100 milyona kadar büyük seviyede değişiyor.

Sadece Covid-19’un vefat oranlarının öteki bulaşıcı hastalıklardan oldukca daha yüksek oldukları aşikâr. Bilim adamları, her yıl 1,5 milyon insanoğlunun tüberküloz, 680.000 bireyin HIV nedeniyle yaşamını kaybettiğini, geride bıraktığımız yıl ise 627.000 bireyin sıtmadan öldüğünü söylüyor. Yukarıda da detaylıca bahsettiğimiz şeklinde bir tek iki yılda dolaylı ve direkt Covid-19 kaynaklı yaşamını kaybedenlerin sayısı ise 15 milyona ulaşmış vaziyette. Bu da yerküre genelindeki uzmanlar tarafınca “Çok yüksek bir oran” olarak yorumlanıyor.

Get in Touch

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

BENZER HABERLER

TAKİP EDİN

0BeğenenlerBeğen
3,373TakipçilerTakip Et
0AboneAbone Ol

SON HABERLER